Cukrzyca nie jest chorobą występującą wyłącznie u ludzi. Nasi czworonożni przyjaciele również mogą paść ofiarą tego przewlekłego zaburzenia metabolicznego, które wpływa na zdolność organizmu do regulowania poziomu glukozy. Po zdiagnozowaniu cukrzycy u psa rozpoczyna się długa i nierówna walka o stały poziom glukozy we krwi, dobór odpowiedniej diety, suplementów oraz leków. Jedną z najskuteczniejszych i najczęściej zalecanych metod terapeutycznych w leczeniu cukrzycy zarówno u zwierząt jak i u ludzi jest insulinoterapia.
Wskazania do insulinoterapii
Zacznijmy od tego, czym jest cukrzyca. Jest to schorzenie metaboliczne, wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania trzustki i jednocześnie najczęstsze schorzenie metaboliczne, jakie diagnozowane jest u psów. W bardzo dużym skrócie można określić, że cukrzyca jest spowodowana bezwzględnym lub względnym niedoborem insuliny. Bardzo często towarzyszą jej inne endokrynopatie, takie jak niedoczynność tarczycy lub problemy z odpowiednim funkcjonowaniem nadnerczy. Przyczyny cukrzycy to przede wszystkim zniszczenie komórek beta trzustki (czyli tych komórek, które są odpowiedzialne za wytwarzanie insuliny), ale także choroby nowotworowe trzustki, jej aplazja, zapalenie, insulinooporność, lub jej zewnątrzwydzielnicza niewydolność.
Do pierwszych objawów, które niepokoją opiekuna i skłaniają go do diagnostyki są przede wszystkim zwiększone pragnienie i duża ilość oddawanego moczu. Aby postawić diagnozę, należy wykonać badanie krwi i określić poziom fruktozaminy, stężenie glukozy oraz pozostałe parametry biochemiczne, wśród których na diagnozę naprowadzi podniesione stężenie fosfatazy zasadowej, hiperlipidemia, podniesione cPLi, wzrost ALT.
Więcej o samej cukrzycy możecie Państwo przeczytać w artykule: https://cowsierscipiszczy.pl/cukrzyca-kota-psa/
Insulina
Zanim przejdę do terapii cukrzycy, a konkretnie insulinoterapii, przypomnę krótko czym jest insulina. Jest to hormon, produkowany przez wysepki beta, zlokalizowane w miąższu trzustki. Najważniejszym bodźcem, który pobudza do produkcji i uwalniania insuliny jest wzrost poziomu glukozy we krwi, co dzieje się w trakcie i po posiłkach. Większość komórek w organizmie ma na swojej powierzchni receptory insulinowe, przez co wzrost stężenia insuliny we krwi wpływa na praktycznie cały organizm i każdą jego komórkę. Insulina umożliwia transport glukozy do komórek (za wyjątkiem tkanki nerwowej i komórek krwi, tylko one nie potrzebują insuliny do korzystania z glukozy zawartej we krwi), pomaga gromadzić zapasy glikogenu w wątrobie oraz magazynować tkankę tłuszczową. Insulina wpływa także na wytwarzanie hormonu wzrostu, hormonów tarczycy i hormonów płciowych.
Insulina jest bardzo ważna w metabolizmie węglowodanów i oprócz regulacji poziomu glukozy, ma wpływ na narządy wewnętrzne. Insulina pobudza syntezę białek w mięśniach, umożliwia przenikanie glukozy i kwasów tłuszczowych do mięśni. W wątrobie insulina ma podwójne działanie, anaboliczne (gromadzenie glikogenu, zwiększenie syntezy glicerolu, cholesterolu) oraz kataboliczne (hamowanie glikogenolizy, ketogenezy, glukoneogenezy). Wpływa także na tkankę tłuszczową, sprawia że gromadzą się w niej kwasy tłuszczowe, zwiększa transport glukozy do komórek tłuszczowych.
Zaburzenia w wydzielaniu i produkcji insuliny mają negatywny wpływ na cały organizm, dlatego w przypadku cukrzycy psów konieczna jest jej suplementacja w postaci iniekcji.
Terapia cukrzycy – insulinoterapia
Na wstępie warto zaznaczyć, że doustne środki przeciwcukrzycowe, które czasami zalecane są u ludzi, nie są skuteczne w przypadku psów. Podstawą terapii w przypadku cukrzycy jest oczywiście insulina, jednak bardzo ważne są też pozostałe czynniki. Zwierzęta cierpiące z powodu tego schorzenia powinny być na ścisłej diecie, pozwalającej na utrzymanie stałego poziomu cukru. Posiłki powinny być podawane w ściśle określonych porach, skorelowanych z podawaniem kolejnych dawek insuliny (najpierw posiłek, po nim insulina). Nie bez znaczenia jest redukcja masy ciała u zwierząt otyłych – zrzucenie nadprogramowych kilogramów znacząco usprawnia działanie trzustki, a co za tym idzie pozwala na lepszą kontrolę poziomu glukozy we krwi.
Insulinoterapia polega na podawaniu chorym zwierzętom i ludziom insuliny, w celu regulacji poziomu cukru we krwi. Tak jak wspomniałam wyżej, insulina jest hormonem, który umożliwia glukozie przedostanie się do komórek, dostarczając im energii potrzebnej do prawidłowego funkcjonowania. W przypadku psów chorych na cukrzycę ich organizm nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny, co prowadzi do podwyższonego poziomu glukozy we krwi.
Istnieje kilka preparatów insulinowych dostępnych na rynku, jednak u psów insulinoterapię zaczyna się od wprowadzenia insuliny wieprzowej typu „lente”, o przedłużonym czasie działania. Dawka, od jakiej zaczynana jest terapia do 0,25-0,5 jednostek/kilogram masy ciała zwierzęcia, podawane dwa razy dziennie, o stałych porach, tuż po posiłku. W miarę trwania terapii dawka może być modyfikowana. Powinna też być uwzględniana w przypadku zmiany masy ciała zwierzęcia, a konkretnie obniżana, jeśli zwierzę chudnie. Każda zmiana dawki powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym, a modyfikacja powinna być poprzedzona pomiarami stężenia glukozy w czasie działania insuliny.
Jeśli pies nie reaguje dobrze na insulinę typu lente, dostępne są także inne insuliny:
- Insulina izofanowa, ludzka – jest to insulina działająca średniodługo, początek po około 0,5-1,5 a koniec po około 18h. Występuje w postaci kryształków z protaminą i cynkiem. Jest to insulina identyczna z ludzką, jest zalecana do stosowania u ludzi.
- Insulina glargina – jest ludzkim analogiem o przedłużonym czasie działania (do 24h). Jest zawieszona w kwaśnym roztworze, przez co iniekcje mogą być nieprzyjemne. Zapewnia dużo bardziej stały poziom glukozy we krwi i mniejsze wahania. Ten typ insuliny może być stosowany 1 raz dziennie.
- Insulina detemir – również ma przedłużony czas działania, tak jak glargina również może być podawana 1 raz dziennie. Zapewnia stabilny poziom glukozy we krwi, nie powoduje wzrostu masy ciała
Ocena skuteczności leczenia insuliną
Warto pamiętać, że cukrzyca jest schorzeniem, które wymaga stałego i ciągłego podawania insuliny, zwierzę powinno być stale monitorowane. Ekstremalnie rzadko zdarza się, że pacjent przy odpowiedniej diecie i utracie masy ciała nie wymaga już stosowania leków. Nie wolno odstawić insuliny, jeśli nie zostało to zalecone przez lekarza prowadzącego.
Skuteczność leczenia w dużej mierze zależy od prawidłowego podawania insuliny. Zazwyczaj do leku dołączone są jednorazowe strzykawki oraz jednorazowe igły, albo pen, który pozwala na proste i precyzyjne odmierzenie konkretnej dawki leku. Przy stosowaniu penu warto upewnić się co do ilości podawanego preparatu, oznakowanie na urządzeniu bywa czasami mylące. Jak już wspomniałam, prawidłową dawkę insuliny ustala się na podstawie masy ciała psa, odczytów poziomu glukozy i reakcji na poprzednie leczenie. Insulinę podaje się zazwyczaj w formie zastrzyków podskórnych, najczęściej dwa razy dziennie. Zastrzyki te podaje się tuż pod skórą, wzdłuż pleców lub w boki ciała. Igły do podawania insuliny są bardzo cienkie, dlatego przy odrobinie praktyki, zastrzyki udaje się podawać praktycznie bezboleśnie.
Aby ocenić skuteczność leczenia i ustalić optymalną dawkę insuliny dla danego pacjenta, niezbędne są pomiary glukozy. Wykorzystuje się do nich najczęściej ludzkie glukometry i paski dostępne w aptece. Pomiar wykonywany jest z kropli krwi, uzyskanej z nakłucia ucha albo opuszki łapy. Wynik otrzymywany jest w kilka sekund. Na początku terapii warto wykonywać częste pomiary, niektóre źródła zalecają, aby sprawdzić poziom glukozy nawet co 1-2h. Wyniki powinny być zapisywane w specjalnym zeszycie lub aplikacji do kontroli cukrzycy, wraz z informacją co danego dnia zjadł pies, o której godzinie oraz czy danego dnia miał długi spacer, czy był aktywny.
Skuteczne działanie insuliny określa się sprawdzając najniższe i najwyższe stężenie poziomu glukozy w takich pomiarach. Jeśli różnica jest niewielka i nie przekracza 3 mmol/l, przy jednoczesnym stężeniu glukozy wynoszącym mniej niż 12 mmol/l, uznaje się dawkę za odpowiednią i podtrzymuje się ją na dalszy ciąg leczenia.
Najniższe stężenie glukozy we krwi nie powinno być mniejsze niż 5 mmol/l. Niższe stężenia świadczą zazwyczaj o zbyt wysokiej dawce insuliny, podawanej zwierzęciu, ale także o dużym wysiłku fizycznym, ominięciu posiłku.
Jeśli stężenie glukozy jest wyższe niż 9 mmol/l świadczy to zazwyczaj o zbyt niskiej dawce insuliny, ale także może sugerować stres, nieprawidłowe podanie zastrzyku, lub efektu odbicia. Zjawisko efektu odbicia, zwane też Somogyi, pojawia się gdy dochodzi do przedawkowania insuliny, nieprowadzącego do wystąpienia ciężkiej hipoglikemii. Dochodzi do szeregu reakcji, w wyniku których zostaje uwolniona glukoza zmagazynowana w wątrobie w postaci glikogenu, dzięki czemu organizm jest w stanie wybronić się przed zbyt duża dawką insuliny.
Ryzyko i potencjalne skutki uboczne insulinoterapii
Choć insulinoterapia jest na ogół dobrze tolerowana przez psy, nie jest całkowicie pozbawiona ryzyka. Niektóre potencjalne skutki uboczne insulinoterapii obejmują hipoglikemię (niski poziom cukru we krwi), która może powodować osłabienie, dezorientację, spadek temperatury ciała, bladość błon śluzowych, a nawet drgawki i utratę świadomości. Jeśli u psa wystąpią takie właśnie objawy, niezbędne jest szybkie działanie. Po potwierdzeniu niskiego poziomu glukozy we krwi za pomocą badania glukometrem, można podać psu na błony śluzowe roztwór cukru lub odrobinę miodu (NIE CZEKOLADĘ!!!). Po podaniu roztworu zwierzę powinno się po chwili ocknąć, śluzówki powinny się zaróżowić.
Z drugiej strony zawsze istnieje ryzyko hiperglikemii, czyli zbyt wysokiego poziomu glukozy we krwi. Do tej sytuacji dochodzi, gdy zostanie pominięta dawka insuliny, najczęściej w wyniku nieprawidłowego podania zastrzyku. Objawy hiperglikemii narastają powoli i niestety są dość podobne do hipoglikemii. Zwierzę robi się ospałe, senne, jego błony śluzowe są suche i nastrzykane. Pojawia się charakterystyczny zapach acetonu z jamy ustnej.
Warto pamiętać o kilku istotnych zasadach, jeśli Państwa pies jest w trakcie insulinoterapii. Przede wszystkim, w Waszym domu nigdy nie może zabraknąć insuliny, tak długo, jak żyje Wasz pupil. Insulina powinna być tam gdzie pies – zatem należy ją zabrać w przypadku podróży, wakacji, a także na wszelki wypadek na dalsze spacery i wędrówki. Musicie mieć też pod ręką coś słodkiego, na wypadek nagłej hipoglikemii. Pupil powinien prowadzić spokojne życie, z małą ilością sytuacji stresowych, z regularną aktywnością fizyczną. Dieta powinna być stabilna i stała, o regularnych posiłkach i stałej kaloryczności. Masa ciała nie powinna być zbyt duża, im bardziej otyły pies, tym trudniej jest poprowadzić właściwie jego terapię. Warto też zaznaczyć, że terapia dotyczy psa, a nie jego wyników – zatem obserwacja samopoczucia i zachowania zwierzęcia jest kluczowa i wszelkie niepokojące objawy powinny być niezwłocznie zgłaszane lekarzowi prowadzącemu. Dawka oraz rodzaj insuliny może i powinien być modyfikowany, jeśli samopoczucie pacjenta nie będzie zadowalające.
Ile kosztuje insulina dla psa?
Niestety, leki, strzykawki, igły, glukometr oraz paski do badania poziomu glukozy nie są w żaden sposób refundowane dla zwierząt. Diagnoza „cukrzyca” oraz konieczność wprowadzenia insulinoterapii i monitorowania poziomu glukozy we krwi wiąże się z kosztami.
Należy zaznaczyć, że koszty mogą się znacząco różnić dla konkretnych psów, w zależności od dawki insuliny, dostosowanej do masy ciała zwierzęcia. Zazwyczaj w opakowaniu insuliny mieści się 40 jednostek leku i cena opakowania to od 30 do 280 złotych. Miesięczny koszt leku to około od 100 do nawet 600 złotych ( w przypadku ras dużych) i jest on zależny od rodzaju wprowadzonej insuliny. Koszt igieł i strzykawek to około 70-100 złotych, chociaż zdarza się, że lekarze weterynarii dodają je bezpłatnie do zakupionej w gabinecie insuliny. Jeśli opiekun woli podawać insulinę specjalnym penem, jego koszt to około 200-400zł, w zależności od modelu. Glukometr można kupić już za 60 złotych, a zestaw pasków to około 60zł ( za 100sztuk).
U spokojnych psów można pokusić się o zastosowanie sensora Free Style Libre. Urządzenie to przytwierdza się do ogolonej i zdezynfekowanej skóry i przez niewielkie nakłucie wprowadza się czujnik który bada stale poziom glukozy we krwi. Sensor wysyła wyniki pomiarów do aplikacji i alarmuje, gdy poziomy glukozy ulegają drastycznym zmianom. Działa on przez okres 2 tygodni i jest niesamowicie pomocny w początkowych etapach leczenia, kiedy dawka insuliny jest dostosowywana do potrzeb zwierzęcia.
Podsumowując, insulinoterapia u psów jest wysoce skuteczną metodą leczenia cukrzycy. Polega na podaniu insuliny w celu regulacji poziomu glukozy we krwi u psów. Przy zwróceniu szczególnej uwagi na dawkowanie insuliny, czas, dietę i styl życia, psy chore na cukrzycę mogą żyć długo i satysfakcjonująco. Może to wymagać poświęcenia i konsekwentnej opieki ze strony opiekunów zwierząt domowych, ale nagroda, jaką daje widok dobrze funkcjonującego, szczęśliwego futrzanego towarzysza, wynagradza wysiłek.
