Sierść psa: budowa, rodzaje i pielęgnacja włosa

Recenzja merytoryczna: lek. wet. spec. Kinga Wojtczak

Na świecie istnieje wiele ras psów, a hodowcy co jakiś czas zaskakują próbami tworzenia nowych, innych i bardziej niezwykłych. Każdy rasa różni się od siebie wieloma cechami – wielkością, budową, charakterem i oczywiście sierścią. Sierść psa pełni szereg funkcji, takich jak ochrona skóry, termoregulacja, zapobieganie uszkodzeniom i często jest wizytówką, pozwalającą rozpoznać już z daleka daną rasę. Stan skóry i sierści zwierzęcia często informuje o stanie zdrowia psa, piękna, lśniąca sierść zazwyczaj świadczy o dobrym zdrowiu i odpowiednim żywieniu zwierzęcia. W poniższym artykule skupię się właśnie na sierści naszych czworonogów.

• Budowa skóry * Naskórek * Skóra właściwa * Tkanka podskórna
• Budowa włosa
• Fazy wzrostu włosów
• Rodzaje sierści
• Jak dbać o sierść psa?

Budowa skóry

Nie można dokładnie omówić sierści psa, bez przypomnienia kilku faktów na temat skóry. Skóra stanowi ciągłą powłokę organizmu. Skóra nie jest taka sama na wszystkich partiach ciała zwierzęcia, różni się grubością poszczególnych warstw, obecnością dodatkowych tworów, takich jak pazury, włosy czuciowe. Skóra składa się z warstw:

Naskórek

Leży najbardziej zewnętrznie, przeciętnie ma grubość około 0,5 – 1,5mm. Buduje go kilka warstw komórek, o różnych funkcjach:

• pierwszą warstwą jest warstwa rogowa, czyli 10-15 warstw keratynocytów, komórek, które nie posiadają jąder. Ta warstwa złuszcza się, pod wpływem działania enzymów proteolitycznych;
• pod nią leży warstwa jasna, zbudowana z komórek wypełnionych elaidyną. Warstwa jasna jest spotykana w partiach ciała, które podlegają dużym naciskom (na przykład na opuszkach łap);
• głębiej leży warstwa ziarnista, składająca się z komórek wypełnionych keratochialiną. Białko to jest nieprzezroczyste, dzięki niemu nie są widoczne drobne naczynia leżące głębiej i odżywiające skórę;
• kolejna jest warstwa kolczysta, która stanowi żywą warstwę naskórka. Tworzy ją około 12-15 rzędów komórek, co sprawia że jest to najgrubsza z warstw naskórka. To tu trwa proces keratynizacji ;
• ostatnia, leżąca najgłębiej to warstwa podstawna. Tworzy ją rząd żywych komórek macierzystych, które odpowiadają za proces regeneracji naskórka – te komórki nieustannie namnażają się. W tej warstwie znajdują się też melanocyty (odpowiadające za barwę skóry) i receptory dotyku.

Skóra właściwa

Skórę właściwą tworzą dwie warstwy:

• warstwa brodawkowata – komórki, które ją tworzą, są silnie pofałdowane. Można tu znaleźć włókna tkanki łącznej, tworzącej sieć wokół drobnych naczyń krwionośnych, włókien nerwowych, gruczołów łojowych i potowych a także mieszków włosowych
• warstwa siateczkowata – tworzą ją włókna kolagenu i elastyny, komórki są w tej warstwie dość nieliczne. Jest uboga w naczynia krwionośne.

To w skórze właściwej zlokalizowane są gruczoły łojowe, potowe oraz mieszki włosowe. Gruczoły łojowe są połączone z mieszkami włosowymi i to do nich wydzielają sebum, natłuszczające naskórek i włos. Gruczoły potowe są u psa zlokalizowane na opuszkach łap.

Tkanka podskórna

Tkanka podskórna jest najgrubszą warstwą skóry. Zawiera głównie komórki tłuszczowe. Jej grubość jest różna, w zależności od okolicy ciała (najgrubsza w okolicy brzucha, najcieńsza na twarzy, zwłaszcza w okolicy powiek) oraz od stopnia otłuszczenia zwierzęcia. W tkance podskórnej mieszczą się naczynia krwionośne i limfatyczne, odpowiada za utrzymanie ciepła i magazynowanie substancji zapasowych.

Budowa włosa

Mimo różnic w umaszczeniu i wyglądzie okrywy włosowej, każdy włos ma podobną budowę. Składa się z martwej łodygi, która wyrasta ponad powierzchnię skóry. Korzeń włosa (żywy) umieszczony jest w skórze właściwej, tak jak cebulka. Zarówno korzeń jak i cebulka są zlokalizowane w mieszku włosowym, do którego uchodzi wspomniany przeze mnie wyżej gruczoł łojowy. Do cebulki włosa są przyczepione małe włókna mięśniowe, dzięki którym sierść może być poruszana przez psa – nastroszona, położona płasko.

Sam włos jest zbudowany z keratyny, mocnego, elastycznego białka, nierozpuszczalnego w wodzie i zawierającego dużą ilość siarki. W składzie włosa znajdziemy też pigmenty, niewielką ilość wody, minerały i lipidy. Wygląd włosów zależy od mostków siarczkowych w cząsteczkach keratyny – od ich ilości i ułożenia. To one mają wpływ na kręcenie i puszenie się włosów, lub też na ich jedwabisty wygląd.

U psów z jednego mieszka włosowego często wyrasta kilka włosów – nie tylko włos pierwotny podstawowy, ale także włos pierwotny dodatkowy oraz drobne włosy wtórne. Zazwyczaj do jednego włosa głównego przypisane są 2-3 włosy wtórne.

Fazy wzrostu włosów

Włosy rosną przez całe życie psa, a wymiana włosów, zwana linieniem, zazwyczaj odbywa się dwa razy do roku, na wiosnę i jesienią. Fazy wzrostu włosów dotyczą zarówno włosów okrywowych, czuciowych oraz podszerstka. W cyklu wzrostu włosów można wyróżnić następujące fazy:

1. Anagen – to aktywna faza wzrostu włosa. W trakcie jej trwania, komórki w mieszku włosowym intensywnie się dzielą, aby wyprodukować nowy włos
2. Katagen – to faza przejściowa wzrostu włosa. W trakcie jej trwania zachodzi przebudowa włosa i wypychanie go ku powierzchni skóry
3. Telogen – to faza spoczynku. Włos powoli obumiera, rogowacieje i wysuwa się ze skóry

Rodzaje sierści

Omówienie rodzajów sierści warto zacząć od przypomnienia rodzaju włosów, jakie znajdują się na psim ciele. Włosy okrywowe są grube, ale nie tak gęste jak podszerstek. Chronią skórę przed warunkami atmosferycznymi, odprowadzają deszcz i wodę. To one nadają konkretny kolor umaszczenia psa, ponieważ zawiera pigment. Podszerstek jest cienki, miękki i puszysty, zazwyczaj dużo krótszy od włosów okrywowych. Rośnie zdecydowanie gęściej ale nie równomiernie na całym ciele. Podszerstek stanowi rusztowanie dla włosów okrywowych oraz stanowi świetne narzędzie do termoregulacji, chroni zarówno przed upałami jak i przed mrozem.

Wibrysy są szczególnymi włosami, grubszymi i twardszymi od pozostałych, ich mieszki włosowe są też zdecydowanie lepiej unerwione, niż we włosach okrywowych. Są to włosy czuciowe, pozwalające na odbieranie niektórych informacji z otoczenia. Najprostszy podział psów, pod względem posiadanej sierści pozwala wyróżnić rasy z podszerstkiem (praktycznie wszystkie psy pracujące, owczarki) oraz bez podszerstka ( na przykład pudle, maltańczyki, charty afgańskie)

W zależności od struktury sierści można wyróżnić psy z:

• jedwabistą okrywą włosową (yorkshire terrier, chart afgański) – sierść jedwabista jest miękka, a zadbana i wyszczotkowana ma połysk jedwabiu. Wymaga sporych nakładów pracy, regularnego szczotkowania, wyczesywania oraz stosowania odpowiednich kosmetyków do pielęgnacji.
• gładką (buldog francuski, chihuahua gładkowłosy, bokser, beagle) – ten rodzaj okrywy jest chyba najprostszy w obsłudze. Sierść gładka jest zazwyczaj dość krótka i rzadko wymaga regularnego czesania i skomplikowanej pielęgnacji, dość rzadko powstają na niej kołtuny.
• szorstką (jack russel terier, sznaucery) – ten rodzaj okrywy włosowej jest dość twardy, giętki i szorstki w dotyku. Sierść szorstka często wymaga trymowania
• lokowaną (pudel, lagotto romagnolo) ten rodzaj sierści układa się w sprężynki, wymaga strzyżenia i rozczesywania specjalnymi szczotkami;
• skręconą w sznury (komodor) – ten rodzaj sierści wygląda jak dredy;

Nie mniej istotna jest też długość – tu można zastosować podział na psy:

• długowłose – długość ich włosów waha się od 7 cm do 20 cm lub dłuższych, na przykład lhasa apso, yorkshire terrier, chart afgański, nowofundland, hawańczyk, maltańczyk;
• krótkowłose – ich włosy zazwyczaj nie przekraczają 2-5 cm przedstawicielami są owczarek niemiecki krótkowłosy, jack russell terrier, chart szkocki,
• średniej długości – na przykład border collie,
• psy o mieszanej długości włosów – mają zarówno krótkie (najczęściej na karku i wzdłuż kręgosłupa) jak i dłuższe (najczęściej na udach, przedramionach i bokach ciała) włosy, przykładem mogą być spaniel.
• nagie – nie posiadające okrywy włosowej, na przykład nagi pies meksykański

Jak dbać o sierść psa?

Sierść jest odbiciem jakości i kondycji skóry, więc im zdrowsza skóra, tym lepsza jakość sierści. Dbałość o sierść warto zacząć od odpowiedniego żywienia psa – karmą dobrej jakości, w odpowiedniej dla danego psa ilości. Stosowanie suplementów bez wyraźnych wskazań nie jest zalecane, karmy dostępne w sklepach są najczęściej pełnoporcjowe i nie wymagają dodatków. Suplementacja może być pomocna w okresie linienia. W przypadku samodzielnego gotowania posiłków lub stosowania diety typu BARF, suplementy powinien dobrać dietetyk. Dla pięknego wyglądu sierści i odpowiedniego funkcjonowania skóry ważne są witaminy A, E, B, kwasy omega 3, cynk, selen.

Kosmetyki należy stosować z umiarem i wtedy, kiedy jest to wskazane. O odpowiednich szamponach dla psów możecie Państwo przeczytać w artykule: https://cowsierscipiszczy.pl/szampon-dla-psa/ Ważne w przypadku dbałości o sierść jest też jej odpowiednie pielęgnowanie. Szczotkowanie, trymowanie i wyczesywanie, w zależności od potrzeb danego psa. O tym, jak dobrać odpowiednie akcesoria, możecie Państwo przeczytać w artykule: https://cowsierscipiszczy.pl/szczotka-dla-psa/

FAQ