Ostre zapalenie i niewydolność wątroby u psa/kota: objawy i leczenie

Zapalenie i niewydolność wątroby u psa
Zapalenie i niewydolność wątroby u psa

Ostre zapalenie wątroby i niewydolność wątroby to groźny stan zagrażający życiu zwierzęcia.

Każdy żywy organizm, nie wyłączając oczywiście psa i kota jest tak naprawdę bardzo skomplikowaną „maszynerią” biologiczną, w której w każdej sekundzie życia toczą się niezliczone procesy metaboliczne warunkujące zdrowie przejawiające się w utrzymaniu homeostazy.

Aby wszystko odbywało się jak należy, czyli nasz pies i kot tak naprawdę był zdrowy, wszystkie narządy muszą działać sprawnie i ze sobą współpracować.

Sytuacja gdy jeden z nich nagle zostaje uszkodzony, co uniemożliwia mu wykonywanie swoich funkcji zawsze powinna budzić nasze ogromne zaniepokojenie z uwagi na poważne, zagrażające życiu konsekwencje.

Jak wszyscy dobrze wiemy są organy, bez których można żyć (np. śledziona) i takie niezbędne do funkcjonowania ustroju.

Oczywiście często w naturze mają one ogromne zdolności regeneracji lub są podwójne (przykładowo nerki) co jest swego rodzaju zabezpieczeniem na przyszłość warunkującym dłuższe ich funkcjonowanie.

Musimy jednak pamiętać, że wszelkie stany nagłe się rozwijające, wiążą się z olbrzymim zaburzeniem równowagi ustroju i w związku z tym wymagają nie tylko szybkiej diagnostyki ale i również intensywnego postępowania terapeutycznego co zwiększa szanse na przeżycie.

Piszę o tym wszystkim w kontekście ostrej niewydolności wątroby, aby przybliżyć Ci Czytelniku ten niezwykle ważny, wcale nie rzadko występujący problem kliniczny.

Wątroba bowiem jak już wspomniałem jest narządem niezbędnym do życia i nie da zastąpić jej funkcji poprzez przekazanie jej zadań innemu narządowi.

Zatem zastanówmy się nad problemem ostrej niewydolności wątroby, czynnikami sprawczymi, objawami, diagnostyką oraz możliwym postępowaniem terapeutycznym.

Po co jest wątroba?

Wątroba (łac. iecur gr. hepar) jest największym gruczołem organizmu psa i kota o bardzo zróżnicowanej masie i wielkości zależnej w dużej mierze od przynależności do danej rasy.

Jest wielofunkcyjnym gruczołem stanowiącym niezwykle ważną część układu pokarmowego, bez której żaden organizm psa czy kota nie jest w stanie funkcjonować.

Należy do narządów absolutnie niezbędnych i koniecznych do życia a jej eksperymentalne usunięcie zawsze kończy się śmiercią.

Wykonuje bowiem różnorodne procesy metaboliczne co tylko świadczy o jej niezwykle istotnym znaczeniu.

Ostrą niewydolność wątroby moglibyśmy zaś upraszczając zdefiniować jako stan, kiedy nagle te wszystkie funkcje narządu przestają być wykonywanie, lub ulegają znacznemu upośledzeniu.

Żaden inny narząd przy tym nie jest w stanie przejąć jej funkcji i pracować „w zastępstwie”.

Ostra niewydolność wątroby (insufficientia hepatis acuta) wystąpi w każdym przypadku gdy z różnych przyczyn uszkodzeniu ulegnie ponad 80 % miąższu narządu a więc sprawnych będzie tylko około 20 % czynnych hepatocytów czyli komórek wątrobowych.

O wadze tej choroby niech świadczy fakt, że ostre, rozległe uszkodzenie narządu wiążące się ze znacznym uszkodzeniem komórek wątrobowych prowadzi do śmierci zwierzęcia w przeciągu kilku dni (z reguły 3-4 doby).

Ostre zapalenie wątroby będzie wiązało się z wystąpieniem reakcji zapalnej i towarzyszącej jej obrzękowi.

Może występować z ostrym zapaleniem trzustki co mocno komplikuje rokowanie.

Przyczyny uszkodzenia wątroby i niewydolności

Przyczyny niewydolności wątroby
Przyczyny niewydolności wątroby

Istnieje cała rzesza substancji i czynników uszkadzających w poważnym stopniu komórki wątrobowe.

Do martwicy i nieodwracalnego uszkodzenia prowadzić mogą:

  • leki,
  • toksyny bakteryjne,
  • toksyny grzybicze (aflatoksyny).

Jeśli czynnik wywołujący stopniowe, powolne niszczenie hepatocytów działa dłużej to prowadzi do zapalenia o przewlekłym charakterze, które w dalszej kolejności przechodzi w marskość wątroby.

Musimy też pamiętać, że uszkodzenie wątroby może wynikać ze zjawiska idiosynkrazji czyli „zwiększonej odczynowości organizmu na określony związek chemiczny”, która u innego osobnika nie wystąpi.

Co gorsze nigdy nie wiemy jak dany organizm zareaguje dopóki nie podamy danego leku.

Czynnikami uszkadzającymi wątrobę są z całą pewnością metale ciężkie, na czele z:

  • ołowiem,
  • rtęcią,
  • arsenem,
  • selenem,
  • miedzią,
  • żelazem.

Oczywistym jest, że do takiego uszkodzenia dochodzi na skutek zatrucia i przykładowo zjedzenia termometru starego typu zawierającego rtęć.

Często zdarzają się też zatrucia innymi związkami chemicznymi nieraz powszechnie dostępnymi w naszych gospodarstwach domowych zawierającymi:

  • pestycydy,
  • herbicydy,
  • rozpuszczalniki,
  • dwufenole,
  • naftaleny,
  • fosfor.

Powszechność tych związków dostępnych w ogólnodostępnym handlu naprawdę jest dużą a stwarzają one śmiertelne zagrożenie dla naszych zwierząt domowych.

Pamiętajmy też o działaniu toksycznym niektórych leków.

Szczególnie niebezpieczne mogą być niektóre z nich stosowane przez analogię u zwierząt w myśl zasady, że skoro nie szkodzą ludziom to i dla zwierząt muszą być bezpieczne.

Doskonałym tego przykładem może być paracetamol, dostępny wszędzie bez recepty jako cudowny lek na wszelkie bóle.

Nie możemy jednak zapominać o innym metabolizmie w wątrobie psiej czy kociej tej samej substancji stosowanej u ludzi.

Stąd nie powinniśmy samodzielnie podawać leków ludzkich zwierzętom bez konsultacji i wyraźnego zalecenia lekarza weterynarii.

Nawet w medycynie ludzkiej polekowe uszkodzenie wątroby stanowi ogrom przypadków uszkodzenia wątroby.

Tym bardziej u naszych podopiecznych uważajmy na stosowanie:

  • potencjalizowanych sulfonamidów,
  • ketokonazolu,
  • mebendazolu,
  • antybiotyków z grupy tetracyklin,
  • leków przeciwpadaczkowych.

Niezwykle niebezpiecznym, zabójczym dla wątroby jest zatrucie toksynami grzybiczymi czyli aflatoksynami, które mogą występować w zepsutym pokarmie, spleśniałej karmie.

Martwicę wątroby i jej zwyrodnienie mogą też powodować toksyny bakteryjne wchłaniające się z jelit chorych zwierząt.

Zresztą nie tylko taka droga może prowadzić do niewydolności narządu ale też bezpośrednie infekcje bakteryjne lub wirusowe mogą uszkadzać wątrobę.

U psów czynnikiem patogennym będzie adenowirus wywołujący zakaźne zapalenie wątroby, u kotów zaś zakaźne zapalenie otrzewnej spowodowane przez zmutowane koronawirusy.

Zakażenia tła bakteryjnego na szczęście nie są zbyt częste ale absolutnie nie wolno o nich zapominać.

Zawsze powinniśmy pamiętać o bakteriach leptospirach wywołujących leptospirozę, salmonellozie czy Clostridium spp. i Bacillus pisiformis.

Ostra niewydolność wątroby jest problemem, który może dotyczyć zwierząt w każdej grupie wiekowej, bez względu na płeć czy rasę.

Zwierzęta młode, szczeniaki są oczywiście bardziej narażone na choroby zakaźne (szczególnie w przypadku braku odpowiedniej profilaktyki) czy zatrucia spowodowane zjedzeniem czegoś toksycznego.

U osobników starszych częściej za to występują procesy nowotworowe.

Niewydolność wątroby objawy

Niewydolność wątroby objawy
Niewydolność wątroby objawy

Niejeden właściciel zwierzęcia może być zaskoczony ale objawy kliniczne występujące przy chorobach wątroby nie muszą być specyficzne i mogą wprowadzić w błąd.

Nie zawsze bowiem występuje wszystkim chyba znana i powszechnie kojarzona z wątrobą żółtaczka.

Często za to jako pierwszy objaw pojawią się symptomy związane z przewodem pokarmowym, czyli:

Co mylące objawy takie są częste i praktycznie zawsze obecne przy każdej niemal chorobie przewodu pokarmowego.

Nie można zatem na ich podstawie postawić trafnego rozpoznania.

Uważny opiekun zaobserwuje czasem okresy wzmożonego pragnienia i wielomoczu.

W przypadkach uszkodzeń wątroby bardzo nagle występujących na pierwszy rzut wysuwały się będą drastyczne objawy neurologiczne takie jak:

  • ślepota,
  • drgawki,
  • zaburzenia świadomości z tężcem.

W większości jednak przypadków nie zaobserwujemy tak nasilonych symptomów a tylko zaburzenia świadomości prowadzące do otępienia, ospałości czy zmiany w zachowaniu się pupila.

Barwa moczu może ulec zmianie i stać się ciemnożółta lub wręcz brązowa co może nas zmylić i ukierunkować diagnostykę choćby w stronę niektórych chorób pasożytniczych (np. babesioza).

Na marginesie dodam, że przy wspomnianej odkleszczowej babesiozie często dochodzi do uszkodzenia wątroby.

Bardziej charakterystycznym objawem niewydolności wątroby może być wspomniana już żółtaczka, która pojawia się po 12-24 godzinach od uszkodzenia narządu.

Psy i koty z ostrym uszkodzeniem wątroby mają też zaburzenia krzepnięcia krwi co skutkuje ciemno, smoliście zabarwionym kałem.

Objawami owrzodzenia przewodu pokarmowego, które często towarzyszą uszkodzeniu wątroby może być ból brzucha i tkliwość manifestująca się reakcjami obronnymi u zwierzęcia w trakcie badania.

Ostre uszkodzenie wątroby rozpoznanie

Ostre uszkodzenie wątroby rozpoznanie
Ostre uszkodzenie wątroby rozpoznanie

Jak już wspominałem, objawy kliniczne towarzyszące ostrej niewydolności wątroby są mało charakterystyczne i na ich podstawie nie można postawić trafnego rozpoznania.

Na czym się więc oprzeć i co jest wiarygodne?

Wątroba jak już wszyscy dobrze wiemy zaangażowana jest w liczne procesy metaboliczne stąd chyba nikogo nie powinno zaskakiwać, że to właśnie badania dodatkowe, laboratoryjne będą odgrywały decydująca role w procesie diagnostycznym.

Każdy pacjent z niespecyficznymi symptomami klinicznymi powinien przede wszystkim być gruntownie zbadany.

Pisząc to mam na myśli szczegółowy wywiad kliniczny, badanie lekarskie i podstawowe badanie krwi z morfologia i biochemią na czele.

Dopiero później przechodzimy do badań szczegółowych ukierunkowanych na dane schorzenie.

W ostrej niewydolności wątroby zaobserwujemy znaczny wzrost aktywności:

  • enzymów wątrobowych czyli transaminaz ALT i AST,
  • fosfatazy zasadowej (AP),
  • GGT (gama-glutamylo transferazy).

Gdy poziomy ALT i AST bardzo znacznie rosną może to wskazywać na uszkodzenie miąższu wątroby, w odróżnieniu od wzrostu GGT i AP, które raczej wskazują na uszkodzenie dotyczące układu żółciowego i zastój żółci.

Często jednak przy znacznego stopnia uszkodzeniu wątroby rosną wszystkie enzymy wątrobowe co wskazuje na ogólne działanie czynników toksycznych niszczących całą wątrobę i jej niestety rozległe uszkodzenie.

W ostrym uszkodzeniu wątroby mają miejsce także inne zaburzenia ogólnoustrojowe.

Jednym z nich jest zaburzenie w krzepnięciu krwi bowiem to właśnie w wątrobie odbywa się synteza czynników krzepnięcia.

Będzie to dawało krwawienia do przewodu pokarmowego i występowanie smolistych stolców.

Laboratoryjnie przełoży się to na wydłużenie czasu trombinowego (PT) oraz czasu koalinowo kefalinowego (APTT).

Są to parametry charakteryzujące proces krzepnięcia krwi.

W bardziej zaawansowanych przypadkach możemy zaobserwować objawy charakterystyczne dla encefalopatii wątrobowej czego wyrazem w badaniach będzie wzrost poziomu amoniaku.

Możemy wykonać także badanie moczu co wielu wydaje się pozornie zupełnie niezwiązane z wątrobą.

Otóż można w nim wykryć choćby kryształy moczanu amonu, które mogą wskazywać na zespolenie wrotno oboczne, a kryształy cystyny i tyrozyny wskazują nam na ostre toksyczne uszkodzenie wątroby.

Wreszcie warto przeprowadzić badania obrazowe z ultrasonografią na czele.

Badanie to oceni:

  • wielkość i strukturę narządu,
  • echogeniczność,
  • obecność anomalii ogniskowych,
  • stan przewodów i pęcherzyka żółciowego,
  • przebieg żył i naczyń wątroby.

Może też być bardzo pomocne przy wykonywaniu biopsji czyli pobraniu wycinka do badania histopatologicznego.

Czasem istnieje konieczność wykonania nakłucia jamy brzusznej w celu stwierdzenia obecności płynu w jamie otrzewnej.

Wprawdzie można go uwidocznić w badaniu usg ale nie zawsze się to udaje stąd konieczność wykonania nakłucia.

Oczywiście każdorazowo można wykonać jeszcze inne badania nie ograniczając się tylko do wymienionych o czym chyba najlepiej zdecyduje lekarz prowadzący dane zwierzę.

Niewydolność wątroby leczenie

Niewydolność wątroby leczenie
Niewydolność wątroby leczenie

Jak już pisałem ostra niewydolność wątroby jest stanem zagrażającym życiu i w związku z tym wymaga bardzo intensywnej, szybkiej i konkretnej pomocy lekarskiej czyli bardzo szczególnej opieki.

Nasze działania w momencie niewydolności narządu mają za zadanie stworzyć jak najlepsze warunki do regeneracji wątroby i pozwolić dotrwać do momentu gdy chory narząd zacznie wykonywać swoje fizjologiczne zadania.

Tyle teorii, gdyż nie zawsze się to udaje wykonać i wiele zwierząt niestety umiera wcześniej…

Powinniśmy w pierwszej kolejności wyeliminować wszelkie czynniki uszkadzające, czyli wywołujące niewydolność.

Nie zawsze jest to możliwe gdyż wiążę się z ich dokładną identyfikacją, rozpoznaniem czyli nazwaniem po imieniu tego wszystkiego co powoduje uszkodzenia.

Dopiero w dalszej kolejności stwarzamy jak najbardziej optymalne warunki do regeneracji narządu i zapobiegamy powikłaniom.

Często oba te działania przeprowadzamy równolegle.

Czasem możemy wykorzystać leczenie przyczynowe ukierunkowane na czynnik uszkadzający.

Tak się dzieje choćby w leptospirozie (odpowiedni antybiotyk) lub zatruciu paracetamolem kiedy możemy zaordynować odtruwanie acetylocysteiną.

Pacjenta z ostrą niewydolnością narządu musimy odpowiednio nawodnić używając do tego celu NaCl z 5 % glukozą oraz dodatkiem chlorku potasu.

Właściwe nawodnienie zwierzęcia:

  • powoduje rozcieńczenie toksyn uszkadzających wątrobę,
  • zapewnia odpowiednie mikrokrążenie,
  • zmniejsza ryzyko wstrząsu,
  • zmniejsza ryzyko rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego,
  • zmniejsza ryzyko niewydolności nerek.

Podawanie glukozy zapobiega wystąpieniu groźnego dla życia stanu hipoglikemii.

Większość leków powinniśmy podawać droga dożylną.

Unikamy leków przeciwdrgawkowych, które metabolizowane w wątrobie dodatkowo ją obciążają i zmuszają do intensywnej pracy.

Podając laktukozę i doustnie antybiotyk (np. neomycynę) zmniejszamy ilość produkowanego amoniaku czym minimalizujemy ryzyko encefalopatii wątrobowej.

Owrzodzeniu żołądka i jelit przeciwdziałamy stosując leki inhibitory receptorów H2 czyli ranitydynę, famotydynę lub omeprazol w standardowych dawkach.

Wskazane jest również suplementacja witaminy K w dawce do 20 mg i.m. 2 x dziennie.

Powinniśmy też uzupełniać poziom witamin z grupy B podając je na przykład w dostępnym preparacie Combivit.

Stosujemy też ogólnie antybiotyki, bezpieczne dla wątroby czego przykładem może być:

  • amoksycylina (12-20 mg/ kg 2 x dziennie),
  • enrofloksacyna (5-10 mg/kg 1-2 x dziennie),
  • metronidazol (10 mg/ kg i.v. 2-3 x dziennie).

Podawanie antybiotyków o szerokim spektrum działania ma na celu zwalczanie bakterii, które dostają się do wątroby z terenu jelit i mogą wywołać posocznicę.

Zwierzęta cierpiące na ostrą niewydolność wątroby często są w bardzo ciężkim stanie ogólnym i mają zaburzoną świadomość (śpiączka) stąd wymagają bardzo troskliwej opieki pielęgniarskiej.

Musimy więc pilnować aby co jakiś czas zmieniać ich ułożenie co zapobiegało będzie powstawaniu odleżyn.

Spojówkę oka powinniśmy sztucznie nawilżać podając preparat zastępujący łzy.

Sprawdzamy też czy zwierze prawidłowo produkuje mocz (czasem konieczne cewnikowanie) i nie dopuszczamy ale leżało na mokrym podłożu.

Gdy zwierzęta wymiotują istnieje ryzyko zachłystowego zapalenia płuc jako powikłania po dostaniu się kwaśnej treści żołądka do dróg oddechowych stąd konieczność odpowiedniego ułożenia zwierzęcia z głową lekko opuszczoną.

Podsumowanie

Nie dopuść do rozwoju niewydolności wątroby, to śmiertelnie poważne schorzenie
Nie dopuść do rozwoju niewydolności wątroby, to śmiertelnie poważne schorzenie

Ostre uszkodzenie wątroby jest zawsze stanem niezwykle niebezpiecznym i groźnym skutkującym bardzo poważnymi konsekwencjami z zejściem śmiertelnym na czele.

Wymaga w każdym przypadku intensywnego postępowania medycznego czym zwiększamy szanse na powrót do zdrowia i wyleczenie.

Najlepiej zaś nigdy nie dopuszczać do jego rozwoju poprzez rozsądne stosowanie profilaktyki.

Uniemożliwiamy więc zwierzętom dostęp do wszelkich leków, środków ochrony roślin eliminując ryzyko zatrucia.

Nie stosujemy leczenia na własną rękę nawet błahych objawów chorobowych i zawsze udajemy się do lekarza weterynarii w sytuacji zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego.

Szybka bowiem diagnostyka pozwala wprowadzić szybsze i trafniejsze leczenie czym zwiększamy szanse na końcowe powodzenie.

Bez zdrowej wątroby nie da się żyć, róbmy więc wszystko żeby ona nigdy nie zachorowała czego wszystkim serdecznie życzę.

 

Wykorzystane źródła >>

Avatar of lekarz weterynarii piotr krzysztof smentek
Lekarz weterynarii Piotr Krzysztof Smentek

Absolwent Wydziału Medycyny Weterynaryjnej SGGW. Specjalista chorób psów i kotów. Specjalista administracji i epizootiologii weterynaryjnej. Pracuję od kilkunastu lat w Całodobowej Lecznicy Weterynaryjnej gdzie zajmuję się szeroko pojętą medycyną zwierząt towarzyszących głównie psów, kotów i gryzoni oraz z weterynaryjnej firmie farmaceutycznej w Dziale Rozwoju gdzie odpowiadam za bezpieczeństwo terapii.

Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
guest
18 komentarzy
Zobacz wszystkie komentarze
18
0
Zadaj pytanie lekarzowix

Co Piszczy w Sierści Twojego zwierzaka?

Zalecenia lekarzy weterynarii na Twoim mailu

+ ebook "Czy leki ludzkie są bezpieczne dla psa i kota?"

Co Piszczy w Sierści Twojego zwierzaka?

Porady lekarzy weterynarii na Twoim mailu

+ ebook "Czy leki ludzkie są bezpieczne dla psa i kota?"

Zgoda marketingowa: wyrażam zgodę, aby Co w Sierści Piszczy skontaktował się ze mną drogą mailową, korzystając z informacji podanych w tym formularzu dla celów informacyjnych, aktualizacji i marketingu. Jeśli chcesz wycofać Twoją zgodę kliknij link rezygnacji u dołu każdego wysyłanego przez nas maila. Szanujemy Twoją prywatność i dane osobowe. Tutaj znajdziesz naszą politykę prywatności i regulamin newslettera. Przesyłając ten formularz zgadzasz się, że możemy przetwarzać Twoje dane osobowe zgodnie z tymi warunkami. 

WYPEŁNIJ POLA, ABY POBRAĆ MATERIAŁY W PDF 👇

Zgoda marketingowa: wyrażam zgodę, aby Co w Sierści Piszczy skontaktował się ze mną drogą mailową, korzystając z informacji podanych w tym formularzu dla celów informacyjnych, aktualizacji i marketingu. Jeśli chcesz wycofać Twoją zgodę kliknij link rezygnacji u dołu każdego wysyłanego przez nas maila. Szanujemy Twoją prywatność i dane osobowe. Tutaj znajdziesz naszą politykę prywatności i regulamin newslettera. Przesyłając ten formularz zgadzasz się, że możemy przetwarzać Twoje dane osobowe zgodnie z tymi warunkami.