Wścieklizna: objawy, szczepienia, leczenie [zalecenia weterynarza]

Wścieklizna jest jedną z najstarszych chorób wirusowych znanych ludzkości.

Obserwacja psa w keirunku wścieklizny
Obserwacja psa w kierunku wścieklizny

Już Arystoteles, 300 lat przed Chrystysem, pisał o tej dziwnej chorobie. To również ona miała wielki wpływ na powstanie wakcynologii – nauki o szczepionkach, gdy w XIX w. Ludwik Pasteur udowodnił, że stworzona przez niego szczepionka uodparnia przed wirusem. Jednak mimo tak długiej historii, hasło „wścieklizna„, dalej wzbudza w nas strach.

Dlaczego tak jest? Czym jest wścieklizna?

Odpowiedź na te pytania znajdziesz w niniejszym artykule.

Co to jest wścieklizna?

Wścieklizna (z ang. rabies) jest chorobą wirusową , wywoływaną przez wirus RNA, tzw. Lyssavirus, z rodziny Rhabdoviridae. Wścieklizna jest jedną z najbardziej śmiercionośnych antropozoonoz (czyli chorób przenoszonych ze zwierząt na człowieka) na świecie.

Światowa Organizacja Zdrowia ocenia, że co roku, na tą groźną chorobę umiera około 60 tys. ludzi, głównie z obszarów Afryki, Azji i Ameryki Południowej.

Wirus wścieklizny
Wirus wścieklizny | źródło: wikipedia

Szacuje się, że w Indiach, w których problem jest najpoważniejszy, co 30 minut umiera 1 osoba z powodu zakażenia.

Dlaczego tak jest?

Indie to kraj w którym jest najwięcej bezdomnych, niezadbanych zwierząt. Programy obowiązkowych szczepień praktycznie tam nie istnieją. Co ciekawe, z drugiej strony niektóre kraje uważa się całkowicie wolne od wścieklizny.

Do krajów wolnych od wścieklizny należą:

  • Australia,
  • Belgia,
  • Chile,
  • Czechy,
  • Grecja,
  • Grenlandia,
  • Irlandia,
  • Islandia,
  • Japonia,
  • Nikaragua,
  • Nowa Zelandia,
  • Norwegia,
  • Malezja,
  • Szwecja,
  • Szwajcaria,
  • Panama,
  • Portugalia,
  • Urugwaj.

Kraje te osiągnęły ten status, ponieważ, albo wścieklizna do nich nigdy nie zawitała (Malezja), albo zapewniły im to wieloletnie programy profilaktyczne (szczepienia, usuwanie zwierząt chorych).

Ryzyko zakażenia wścieklizną na świecie 2013
Ryzyko zakażenia wścieklizną na świecie 2013 | źródło: world health organization

Wybierając się za granicę ze swoim zwierzakiem, pamiętaj o sprawdzeniu lokalnych przepisów, ponieważ mogą one być wyjątkowo restrykcyjne.

Wścieklizna w Polsce

Ostatni przypadek wścieklizny u człowieka w Polsce zgłoszono w 2002 roku – zgon 28-letniego mężczyzny (woj. podkarpackie). W wywiadzie brak było informacji o pokąsaniu przez zwierzę, od pierwszych objawów choroby do zgonu upłynęło 18 dni.

Natomiast pierwszy po 14 latach śmiertelny przypadek wścieklizny u człowieka w Polsce miał miejsce w 2000 roku. Zmarła na wściekliznę 59-letnia mieszkanka woj. warmińsko – mazurskiego, pogryziona w opuszkę palca przez własnego kota. Kobieta zmarła po miesięcznym okresie wylęgania choroby. Żadna z osób, które zachorowały na wściekliznę nie została poddana profilaktyce.

Jak widzicie ryzyko zakażenia się wścieklizną w naszym kraju jest stosunkowo niskie. Według mnie, należy bardziej obawiać się w tej kwestii zwierząt dzikich, takich jak lisy, kuny, czy dzikie koty. Domowe koty czy psiaki stanowią znikome zagrożenie.

Jak przenosi się wścieklizna?

Jak przenosi się wścieklizna?
Jak przenosi się wścieklizna?
Aby doszło do zakażenia wirusem wścieklizny musi dojść do bezpośredniego kontaktu ze śliną bądź tkanką mózgową chorego zwierzęcia. Co ciekawe, niedawno naukowcy odkryli, że możliwe jest, choć u człowieka rzadkie, zakażenie na drodze powietrznej (kropelkowej i pyłowej) aerozolem odchodów nietoperzy w jaskiniach. A czemu nietoperzy? Są one obecnie jednym z najczęstszych „roznosicieli” tej groźnej choroby.

Innymi dzikimi zwierzętami, które mogą przenosić Lyssavirus, są m.in.:

  • lisy,
  • kuny,
  • jenoty
  • inne zwierzęta mięsożerne,
  • gryzonie,
  • zajęczaki.
Nietoperze są jednymi z najczęstszych roznosicieli wścieklizny
Nietoperze są jednymi z najczęstszych roznosicieli wścieklizny

Jeśli chodzi o zwierzęta domowe, takie jak koty, czy psy, szeroko rozpowszechnione szczepienia ograniczyły u nich występowanie choroby.

Jedynie dziko żyjące koty, bądź psy mogą stanowić zagrożenie.

Jak można zarazić się wścieklizną?

Jak wspomniałam wcześniej, niebezpieczny dla Ciebie i Twojego zwierzaka jest kontakt ze śliną zakażonego zwierzęcia.

Musi więc dojść do ugryzienia, ale w niektórych przypadkach wystarczy polizanie zranionej skóry, błon śluzowych.

Jak przebiega rozwój wścieklizny?

Wirus atakuje układ nerwowy, starając się jak najszybciej dotrzeć do rdzenia kręgowego i mózgu.

Co ciekawe, szybkość rozwijania się choroby zależy od miejsca, w jakim wirus wniknął do organizmu, oraz od naszej odporności.

Gdy do zakażenia doszło w obrębie głowy i szyi, wirus szybciej osiągnie swój cel, a przebieg choroby będzie gwałtowniejszy.

U jednych choroba daje o sobie znać dopiero po 6-8 tygodniach, u innych już po 2-3 tygodniach.

Zakażone komórki nerwowe przestają pełnić swoje funkcje, a szerzący się stan zapalny i degeneracyjny sieje nieodwracalne spustoszenie w układzie nerwowym.

Czytając dalej dowiesz się jakie są najważniejsze objawy wścieklizny i jak możesz rozpoznać ją u swojego zwierzaka.

Wścieklizna objawy

Wścieklizna u psa
Wścieklizna u psa | źródło: wikipedia

Możemy wyróżnić dwie postacie choroby.

Postać cicha wścieklizny

W postaci cichej (porażenną) wścieklizny choroba atakuje rdzeń kręgowy.

W tej postaci zwierzę długo nie daje żadnych objawów choroby.

Dopiero po dłuższym czasie następuje porażenie kończyn – pies czy kot nie mogą chodzić, są sparaliżowane.

Po pewnym czasie dochodzi do porażeń mięśni oddechowych i śmierci zwierzaka.

Postać gwałtowna wścieklizny

W postaci szałowej wścieklizny choroba atakuje mózg.

W tej postaci choroby wyróżniamy stadia:

U chorych zwierząt można zaobserwować:

  • brak zainteresowania jedzeniem i piciem,
  • u zwierząt domowych nienaturalne zachowania jak bojaźliwość i ucieczki,
  • u zwierząt dzikich utratę płochliwości przed człowiekiem, oraz zmianę trybu życia z nocnego na dzienny.

Pojawić się mogą:

  • świąd w miejscu pokąsania,
  • rozszerzone źrenice,
  • zez.

Następnie wzrasta agresywność – zwierzę może atakować przedmioty lub człowieka, zjadać niejadalne przedmioty i wydawać nienaturalne dźwięki.

Po tym stadium pobudzenia występuje stadium porażeń z zaburzeniami koordynacji ruchów, drgawkami, porażeniami mięśni żuchwy z wypadaniem języka i ślinotokiem.

Porażone zostają także mięśnie kończyn (mogą pojawić się ruchy pływackie) oraz mięśnie oddechowe i następuje śmierć.

Wścieklizna u ludzi

Jakie są objawy wścieklizny u człowieka?

U ludzi pierwsze objawy wścieklizny to mrowienie i pieczenie w miejscu, w którym doszło do zakażenia, czyli dokładnie tam, gdzie ugryzło lub polizało nas chore zwierzę.

Ręka, noga czy inna część ciała zaczyna drętwieć i boleć.

Zwykle rana już dawno się zagoiła, więc nie kojarzymy tego z ugryzieniem.

Do tego dochodzi złe samopoczucie, bezsenność lub wzmożona senność i niewysoka gorączka – zupełnie jak przy zwyczajnej grypie.

Chory jest pobudzony, ma wodowstręt.

Niektóre osoby reagują nerwowo na najmniejszy podmuch powietrza (aerofobia).

Choroba postępuje szybko, niemal z godziny na godzinę stan zdrowia się pogarsza.

Pobudzenie może przechodzić w drgawki.

Z czasem pojawiają się niedowłady i paraliż.

W końcu dochodzi do porażenia mięśni układu oddechowego i uduszenia.

Od wystąpienia pierwszych objawów do śmierci najczęściej mija tylko tydzień….

Wścieklizna u psa

Okres inkubacji wścieklizny u psa to od 7 do 150 dni (najczęściej około 30 dni).

Wścieklizna u psa objawy

Wścieklizna u psa objawy
Wścieklizna u psa objawy | źródło: wikipedia

Faza zwiastunowa

  • Zmiana zachowania – lękliwość w stosunku do właściciela, atakowanie znanych przedmiotów, często właściciele określają to jako „to nie jest mój pies, jest jakiś inny”,
  • pobudzenie, szał,
  • objawy ogólne takie jak świąd, ból w miejscu ugryzienia, polizania,
  • wysoka temperatura,
  • biegunka,
  • wymioty,
  • spadek apetytu,
  • niechęć do picia,
  • niepokój, psy „nie mogą znaleźć sobie miejsca”.

Faza podrażnienia

  • Pies zaczyna być bardzo agresywny,
  • jest otumaniony otępiały,
  • je rzeczy takie jak kamienie, ściany, patyki,
  • może też dochodzić do podgryzania samego siebie,
  • hiperaktywność,
  • nadwrażliwość na dźwięki,
  • strach przed wodą,
  • atakowanie rzeczy których nie ma,
  • halucynacje,
  • nie czuje bólu,
  • afazja, niezborność ruchów.

Faza porażenia

  • Następuje porażenie mięśni,
  • niezborność ruchów,
  • pies się zatacza,
  • z pyska leci mu spieniona ślina,
  • zwisa mu język, ma sztywny kark,
  • jest nieobecny,
  • w końcu dochodzi do porażeń mięśni oddechowych i śmierci.

Wścieklizna u kota

Okres inkubacji wścieklizny u kota to od 10 do 260 dni (najczęściej około 30 dni).

Wścieklizna u kota objawy

Wścieklizna u kota objawy
Wścieklizna u kota objawy

Faza zwiastunowa (prodromalna)

  • Zmiana zachowania (kot „miziak” ucieka przed człowiekiem, „dzikus” ociera się o nogi),
  • zmiana temperamentu (spokojny zwyczaj kot jest pobudzony, energiczny zaś apatyczny),
  • gorączka,
  • biegunka u kota,
  • wymioty u kota,
  • potrzeba samotności,
  • niechęć do jedzenia i picia,
  • może pojawić się żałosne miauczenie,
  • świąd u kota i ból w miejscu inwazji – kot może się miejscowo intensywnie wylizywać nawet gryźć bardzo się okaleczając,
  • niepokój,
  • lękliwość albo wylewność.

Faza podrażnienia

W tej fazie wirus przenika ze ślinianek do śliny zwierzęcia może ono zarażać innych.

Jest to zazwyczaj 2-3 dzień objawowej wścieklizny.

Niepokój przeradza się w agresję u kota.

  • Kot nie może sobie znaleźć miejsca, wędruje bez celu, czasem są to duże odległości,
  • dezorientacja,
  • samookaleczanie,
  • może wystąpić jedzenie dziwnych rzeczy – kamieni, metalowych rzeczy, patyków,
  • następuje znaczne pobudzenie psychoruchowe,
  • silna nadwrażliwość na bodźce: światło, dźwięk wody (wodowstręt – hydrofobia), szum wiatru, podmuch powietrza (areofobia) wywołują drgawki,
  • kot nie poznaje opiekuna, jest coraz bardziej oszalały i agresywny,
  • w szale może atakować nieistniejące obiekty,
  • jest niewrażliwy na bodźce bólowe,
  • jest nieustraszony, podczas gryzienia np. prętów klatki może nawet łamać zęby,
  • pojawia się afazja (brak koordyncji mięśniowo-ruchowej), niezborność zazwyczaj postępuje zazwyczaj od tylnych łap, kot chodzi zataczając się,
  • obfity ślinotok,
  • pojawiają się okresy apatii.

Faza porażenia

Trwa zazwyczaj 3-4 dni.

W cichej wściekliźnie następuje z pominięciem fazy podrażnienia.

W fazie tej następuje postępujące porażenie mięśni i w końcu śmierć z powodu zaniku odruchów fizjologicznych i niewydolności oddechowej.

  • Następuje znaczne osłabienie,
  • zwisający język – zwierzę nie jest wstanie schować go do jamy ustnej,
  • z pyszczka cieknie spieniona ślina (wygląd jak piana),
  • porażenie nerwów czaszkowych i przodomózgowia – ograniczone odruchy powiekami, zez rozbieżny, anizokoria, brak reakcji na światło,
  • sztywność karku – kot ma zwieszoną głowę i opuszczoną żuchwę,
  • postępujące zaburzenia świadomości,
  • objawy dławienia się,
  • duszenie się z powodu postępującej niewydolności oddechowej,
  • śpiączka,
  • śmierć.

Śmierć następuje po około tygodniu od wystąpienia objawów klinicznych.

Jak rozpoznać wściekliznę?

Obecnie brak jest przyżyciowych testów na tą śmiertelną chorobę. Jeśli lekarz będzie podejrzewał, że zwierzę jest chore przypadek taki musi zgłosić do Powiatowego Lekarza Weterynarii. Ten natomiast może zarządzić 15 dniową kwarantannę zwierzaka lub pośmiertne badanie mózgu. Dopiero to badanie daje nam pewność, że zwierzę było nosicielem tego strasznego wirusa.

Leczenie wścieklizny

Czy wścieklizna u zwierząt jest uleczalna?

Niestety nie, ponieważ w Polsce nie wolno leczyć zwierząt chorych na wściekliznę. Brak jest także swoistego leku na wściekliznę.

Pamiętaj, że człowiek zakażony wścieklizną jest także bardzo dużym zagrożeniem dla środowiska, ponieważ w jego ślinie znajduje się bardzo dużo wirusa. Stąd też leczenie ludzi powinno odbywać się w zamkniętych oddziałach intensywnej terapii.

Co zrobić po ugryzieniu przez nieszczepione zwierzę?

Co zrobić po ugryzieniu przez nieszczepione zwierzę?
Co zrobić po ugryzieniu przez nieszczepione zwierzę?

Zgłoś się jak najszybciej do lekarza. Ten zapewne zaleci szczepienie, bądź też podanie swoistej surowicy odpornościowej.

Schemat takiego szczepienia obejmuje 5 dawek, według schematu:

  1. 0 (dzień pokąsania),
  2. 3 dzień
  3. 7 dzień
  4. 14 dzień
  5. 28 dzień.

Dawki szczepionki są identyczne dla dzieci i dorosłych. Szczepionkę na wściekliznę podaje się domięśniowo w ramię lub u dzieci w udo, wbrew legendzie bolesnych szczepień w brzuch. Co ważne osoby, które są narażone na kontakt z dzikimi bądź nieszczepionymi zwierzętami, czy osoby wyjeżdżające często do krajów, w których ryzyko zakażenia się wścieklizną jest większe, mogą zaszczepić się wcześniej. Jeśli więc planujesz wakacje w Indiach, pomyśl o takim szczepieniu.

Obejmuje ono podanie trzech dawek według schematu:

  1. 0 dzień
  2. 7 dzień
  3. 28 dzień.

Według organizacji WHO:

  1. 0 dzień
  2. 7 dzień
  3. 21 lub 28 dzień.

Dawkę uzupełniającą podaje się 12 miesięcy później, zaś w celu zapewnienia ciągłości ochrony, co 5 lat należy podać dawkę przypominającą. Trzy dawki szczepionki powinny być przyjęte przynajmniej 3 tygodnie przed planowanym wyjazdem.

Szczepienie poekspozycyjne u osoby uodpornionej (szczepionej w ciągu ostatnich 5 lat) obejmuje podanie dwóch dawek:

  1. w dniu pokąsania,
  2. 3 dni później.

Co zrobić, jeśli ugryzie Twój nieszczepiony pies?

Po zgłoszeniu takiego faktu zwierzę powinno zostać poddane obserwacji w kierunku wścieklizny. Obserwacja w kierunku wścieklizny polega na badaniu klinicznym w pierwszym, piątym, dziesiątym i piętnastym dniu od pokąsania. Ostatniego dnia zaś, jeśli zwierzak nie wykazywał żadnych niepokojących objawów, następuje szczepienie.

Szczepienie na wściekliznę

Jak wygląda szczepienie na wściekliznę i ile kosztuje szczepionka na wściekliznę?

Szczepienie psa na wściekliznę

Szczepienie psa na wściekliznę
Szczepienie psa na wściekliznę

W Polsce obowiązkowym szczepieniem objęte są jedynie psy.

Zgodnie z literą prawa, właściciel ma miesiąc od skończenia przez szczeniaka 3 miesiąca życia, na doprowadzenie psa na szczepienie.

Cena szczepienia psa na wściekliznę to około 30-60 zł w zależności od miasta, koszt szczepionki ponosi właściciel.

Obowiązkowe jest także coroczne doszczepianie psiaków.

Szczepienie kota na wściekliznę

Inaczej sprawa ma się z kotami.

Szczepienie mruczków nie jest w Polsce obowiązkowe i zależy od Twojej woli.

Jeśli jednak Twój kociak jest wychodzącym, polującym kotem – zalecam jego szczepienie na wściekliznę.

Pierwsze szczepienie przeciwko wściekliźnie należy wykonać, gdy kociak ma około 16 tygodni, zaś następne, co rok bądź, co 2 lata.

Jeśli zaś kot nie ma kontaktu z innymi zwierzakami, nie wychodzi poza mury domu, moim zdaniem szczepienie nie jest konieczne.

Pamiętaj, że każda iniekcja u kota wiąże się z ryzykiem powstania mięsaka poszczepiennego. Więcej na ich temat możesz dowiedzieć się z artykułu „Nowotwór po szczepieniu u kota: mięsak poiniekcyjny

Ze szczepienia psów czy kotów rezygnujemy również w przypadku przewlekłych chorób czy reakcji alergicznych na szczepionkę.

Odporność po szczepieniu wykształca się w pełni dopiero po około 3 tygodniach.

Przed szczepieniem należy pamiętać o odrobaczeniu zwierzaka.

Szczepienie na wściekliznę przed wyjazdem za granicę

Szczepienie przed wyjazdem
Szczepienie przed wyjazdem

Jeśli planujesz wyjazd do krajów UE, sprawa jest prosta. Wystarczy, że wyrobisz zwierzakowi paszport, (co ciekawe obowiązek taki mają właściciele psów, kotów i fretek). Aby tego dokonać pies czy kot musi być oznakowany za pomocą chipa i zaszczepiony na wściekliznę, zaś fakt ten ma być potwierdzony wpisem do paszportu.

Co ważne, pierwszy jego wyjazd jest możliwy dopiero po 21 dniach od szczepienia. Kwarantanna ta obowiązuje również zwierzaki, u których przeoczyliśmy datę szczepienia. Jeśli więc pies czy kot ma szczepionkę ważną do 21 listopada 2016 roku, jesteśmy zobowiązani zaszczepić go do tej daty.

W tym przypadku, nie ma także podziału na gatunki. Zarówno pies czy kot muszą być szczepione co roku.

Sprawa komplikuje się w przypadku tzw. krajów trzecich. Niektóre z nich wymagają badania poziomu przeciwciał przeciwko wściekliźnie. Badanie to polega na badaniu laboratoryjnym krwi, a jego koszt oscyluje w granicach około 300 zł.

Jakie jeszcze wymagania należy spełnić przed wyjazdem ze zwierzakiem za granicę dowiesz się z artykułu „Wyjazd z psem/kotem za granicę. O czym musisz pamiętać?

Podsumowując wścieklizna jest straszną, śmiertelną chorobą. Dlatego też jeśli jesteś właścicielem (zwłaszcza wychodzącego) zwierzaka, proszę: pamiętaj o jego corocznym szczepieniu.

Zachęcam też do przeczytania artykułu: „Wścieklizna rzekoma„.

Wykorzystane źródła >>

Avatar of lekarz weterynarii karolina cebulska

Lekarz weterynarii Karolina Cebulska

Jestem absolwentką Wydziału Medycyny Weterynaryjnej UWM w Olsztynie. Doświadczenie zdobywałam w olsztyńskich, kieleckich, a od niedawna, krakowskich przychodniach i klinikach weterynaryjnych. Obecnie praktykuję w Nowohuckiej Przychodni Weterynaryjnej. Moje główne zainteresowania to choroby wewnętrzne małych zwierząt, a także choroby zakaźne. Jestem opiekunką kota Benia.

Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
guest
21 komentarzy
Zobacz wszystkie komentarze
21
0
Zadaj pytanie lekarzowix

Co Piszczy w Sierści Twojego zwierzaka?

Zalecenia lekarzy weterynarii na Twoim mailu

+ ebook "Czy leki ludzkie są bezpieczne dla psa i kota?"

Co Piszczy w Sierści Twojego zwierzaka?

Porady lekarzy weterynarii na Twoim mailu

+ ebook "Czy leki ludzkie są bezpieczne dla psa i kota?"

Zgoda marketingowa: wyrażam zgodę, aby Co w Sierści Piszczy skontaktował się ze mną drogą mailową, korzystając z informacji podanych w tym formularzu dla celów informacyjnych, aktualizacji i marketingu. Jeśli chcesz wycofać Twoją zgodę kliknij link rezygnacji u dołu każdego wysyłanego przez nas maila. Szanujemy Twoją prywatność i dane osobowe. Tutaj znajdziesz naszą politykę prywatności i regulamin newslettera. Przesyłając ten formularz zgadzasz się, że możemy przetwarzać Twoje dane osobowe zgodnie z tymi warunkami. 

WYPEŁNIJ POLA, ABY POBRAĆ MATERIAŁY W PDF 👇

Zgoda marketingowa: wyrażam zgodę, aby Co w Sierści Piszczy skontaktował się ze mną drogą mailową, korzystając z informacji podanych w tym formularzu dla celów informacyjnych, aktualizacji i marketingu. Jeśli chcesz wycofać Twoją zgodę kliknij link rezygnacji u dołu każdego wysyłanego przez nas maila. Szanujemy Twoją prywatność i dane osobowe. Tutaj znajdziesz naszą politykę prywatności i regulamin newslettera. Przesyłając ten formularz zgadzasz się, że możemy przetwarzać Twoje dane osobowe zgodnie z tymi warunkami.